مهدی آذریزدی، نویسندهای که با وجود نرفتن به مدرسه، بیش از ۳۰ جلد کتاب تألیف کرد و با خلق مجموعه ماندگار «قصههای خوب برای بچههای خوب» نسلهای مختلفی از کودکان ایرانی را با ادبیات، فرهنگ و مفاهیم اخلاقی آشنا ساخت.
در ادامه، نگاهی به دلیل نامگذاری ۱۸ تیر، زندگی مهدی آذریزدی و آثار ماندگار او خواهیم داشت.
چرا ۱۸ تیر روز ملی ادبیات کودک و نوجوان نامگذاری شده است؟
مهدی آذریزدی در ۱۸ تیر ۱۳۸۸ و در ۸۷ سالگی در بیمارستان آتیه تهران درگذشت. چهار سال بعد، در سال ۱۳۹۲، شورای عالی انقلاب فرهنگی به پاس خدمات ارزشمند او به ادبیات کودک، سالروز درگذشتش را در تقویم رسمی کشور با عنوان روز ملی ادبیات کودک و نوجوان ثبت کرد.
هدف از نامگذاری این روز، تنها بزرگداشت یک نویسنده نیست؛ بلکه فرصتی برای یادآوری نقش مهم کتاب، قصه و شعر در رشد فکری، فرهنگی و تربیتی کودکان و نوجوانان است. روزی که میتواند توجه جامعه را به اهمیت تولید آثار باکیفیت، حمایت از نویسندگان کودک، توسعه کتابخانههای تخصصی و ترویج فرهنگ مطالعه در میان نسل جدید جلب کند.
مهدی آذریزدی؛ نویسندهای که بدون تحصیلات رسمی ماندگار شد
مهدی آذریزدی سال ۱۳۰۰ در روستای خرمشاه یزد متولد شد. او به دلیل شرایط اقتصادی خانواده هرگز فرصت حضور در مدرسه را پیدا نکرد و از کودکی در کنار پدرش به کار کشاورزی پرداخت.
پس از سالها فعالیت در مشاغلی مانند بنایی و جوراببافی، سرنوشت او با کتاب گره خورد. ورود به یک کتابفروشی در یزد، نخستین جرقه علاقه جدی او به دنیای کتاب بود. این مسیر بعدها او را به تهران و چاپخانه حاج محمدعلی علمی در خیابان ناصرخسرو رساند؛ جایی که زمینه ورودش به نویسندگی فراهم شد.
آذریزدی با مطالعه مستمر و خودآموزی، به یکی از شناختهشدهترین نویسندگان ادبیات کودک ایران تبدیل شد؛ اتفاقی که نشان داد عشق به کتاب میتواند جای خالی آموزش رسمی را تا حد زیادی پر کند.
«قصههای خوب برای بچههای خوب» چگونه متولد شد؟
سال ۱۳۳۵، هنگام فعالیت در چاپخانه، مهدی آذریزدی با مطالعه یکی از داستانهای کتاب انوار سهیلی به این فکر رسید که بسیاری از متون کهن فارسی برای کودکان قابل فهم نیستند.
او تصمیم گرفت این داستانها را با زبانی ساده و روان بازنویسی کند تا کودکان نیز بتوانند از گنجینه ادبیات فارسی بهره ببرند. نتیجه این ایده، انتشار جلد نخست مجموعه «قصههای خوب برای بچههای خوب» بود.
این اثر با استقبال گسترده روبهرو شد و بعدها در هشت جلد منتشر شد؛ مجموعهای که هنوز هم یکی از محبوبترین آثار ادبیات کودک ایران به شمار میرود.
خود آذریزدی درباره انگیزهاش گفته بود که نه به دنبال شهرت بوده و نه ثروت؛ بلکه تنها میخواسته برای کودکانی بنویسد که کتاب مناسبی برای مطالعه در اختیار نداشتند.
مهمترین آثار مهدی آذریزدی
اگرچه نام آذریزدی بیش از هر چیز با «قصههای خوب برای بچههای خوب» شناخته میشود، اما آثار او تنها به این مجموعه محدود نیست.
از مهمترین کتابهای این نویسنده میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- مجموعه ۱۰ جلدی قصههای تازه از کتابهای کهن
- قصههای پیامبران
- قصههای ساده
- قند و عسل
- خاله گوهر
- گربه تنبل
- گربه ناقلا
- بچه خوب
- چهل حدیث
- یاد عاشورا
- عاشق کتاب
- بخاری کاغذی
- خودآموز عکاسی
- خودآموز شطرنج
- دستور طباخی و خانهداری
- تصحیح مثنوی معنوی مولوی
بیشتر این آثار طی سالهای مختلف بارها تجدید چاپ شدهاند و همچنان در میان مخاطبان کودک و نوجوان جایگاه ویژهای دارند.
افتخارات و جوایز مهدی آذریزدی
فعالیتهای فرهنگی مهدی آذریزدی در داخل و خارج از ایران مورد توجه قرار گرفت.
از مهمترین افتخارات او میتوان به دریافت جایزه سازمان جهانی یونسکو در سال ۱۳۴۳ برای مجموعه «قصههای خوب برای بچههای خوب» اشاره کرد.
همچنین شورای کتاب کودک این مجموعه را به عنوان کتاب برگزیده سال معرفی کرد و در سال ۱۳۷۹ نیز آذریزدی به دلیل نگارش آثار دینی و قرآنی، عنوان خادم قرآن را دریافت کرد.
زندگی ساده؛ دغدغه همیشگی معیشت
مهدی آذریزدی هیچگاه ازدواج نکرد و در طول زندگی نیز مسئولیتی در دستگاههای دولتی نپذیرفت. او تا سالهای پایانی عمر، علاوه بر نویسندگی، به ویرایش، غلطگیری و فهرستنویسی کتابها مشغول بود.
با وجود شهرت فراوان، زندگی او همواره با مشکلات مالی همراه بود. آذریزدی بارها از سختیهای معیشت سخن گفته و تأکید کرده بود که بیشتر درآمد خود را صرف کتاب کرده است.
او مطالعه را بزرگترین لذت زندگیاش میدانست، اما در سالهای پایانی عمر با نگاهی انتقادی به گذشته گفته بود که علاقه افراطی به کتاب باعث شده از بسیاری از لذتهای زندگی اجتماعی و خانوادگی فاصله بگیرد.
روز ملی ادبیات کودک؛ فرصتی برای توجه بیشتر به دنیای کودکان
نامگذاری ۱۸ تیر به عنوان روز ملی ادبیات کودک و نوجوان، تنها یادبود یک نویسنده نیست؛ بلکه یادآور اهمیت سرمایهگذاری بر فرهنگ مطالعه در سالهای نخست زندگی است.
کارشناسان معتقدند ادبیات کودک نقش مهمی در رشد خلاقیت، تقویت مهارتهای زبانی، آموزش غیرمستقیم مفاهیم اخلاقی و افزایش قدرت تفکر کودکان دارد. از همین رو، این مناسبت میتواند فرصتی برای حمایت بیشتر از نویسندگان، ناشران و فعالان حوزه کودک و همچنین توسعه کتابخانههای تخصصی و تولید آثار باکیفیت باشد.
جمعبندی
۱۸ تیر، روز ملی ادبیات کودک و نوجوان، یادآور تلاشهای مهدی آذریزدی است؛ نویسندهای که بدون برخورداری از تحصیلات رسمی، با عشق به کتاب و فرهنگ، آثار ماندگاری برای کودکان ایران خلق کرد. میراث او نشان میدهد که قصه و کتاب، تنها ابزار سرگرمی نیستند، بلکه میتوانند مسیر شکلگیری شخصیت، اندیشه و آینده نسلهای بعد را هموار کنند.
نظر شما